مرکز مشاوره و خدمات روانشناختی متینا

اختلال لکنت زبان، یکی از زیر مجموعه­های اختلال ارتباط یا  communication disorder)) است که مشکل در فصاحت عادی و الگوی زمانی گفتار است که متناسب با سن رشد فعلی فرد نیست. این اختلال با تکرار یا طولانی کردن صداها، کلمات بریده بریده، ادای کلمات با تنش اضافی، وقفه­های قابل شنیدن مشخص می­شود. این اختلال باعث می­شود مسائل اجتماعی، عملکرد تحصیلی یا شغلی فرد را مختل کند. در جمعیت کلی، شیوع لکنت زبان حدود 1 درصد است. علائم اولیه اختلال لکنت زبان به طور معمول اولین بار در دوران کودکی دیده می­شود (که سن معمول شروع لکنت زبان 2 تا 7 سالگی است و میزان بروز آن در 5 سالگی به اوج خود می­رسد). اختلال لکنت زبان در همه افراد از نژادها و قومیت­های متفاوت می­تواند رخ دهد و شیوع آن در جنس مذکر سه تا چهار برابر بیشتر از جنس مونث است و همچنین خطر لکنت زبان در بین خویشاوندان درجه اول افراد مبتلا به اختلال فصاحت با شروع کودکی، بیشتر از سه برابر خطر در کل جمعیت است.

ملاک های تشخیص برای اختلال فصاحت کلام با شروع کودکی (لکنت زبان)

شروع نشانه­ها در اوایل دوره­ی رشد یعنی( قبل از 18سالگی) است. (توجه: موارد شروع دیرتر به صورت اختلال فصاحت با شروع بزرگسالی تشخیص داده می­شود).

وقوع مکرر و محسوس یک یا تعداد بیشتری از موارد زیر:

1. تکرار صدا و هجا
2. طولانی کردن صدای حروف صدادار و بی­صدا
3. کلمات بریده بریده ( مثل مکث­های داخل کلمه) 
4. وقفه­های قابل شنیدن یا ساکت ( مکث­های کامل شده یا ناکامل در گفتار)
5. درازگویی­ها ( جایگزین کردن کلمه برای اجتناب از کلمات مشکل­آفرین)
6. تکرارهای کلمه­ی تک هجایی ( مثل: من _ من_ من _ من او را دیدم)

7. این اختلال باعث اضطراب در مورد صحبت­کردن می­شود یا محدودیت­هایی را برای ارتباط، مشارکت اجتماعی یا عملکرد تحصیلی یا شغلی، به صورت فردی ایجاد می­کند.

   این اختلال ناشی از کمبود گفتاری _ حرکتی یا حسی، عدم فصاحت مرتبط با صدمه عصبی( مثل سکته، تومور، آسیب) یا بیماری جسمانی دیگر نیست و با اختلال روانی دیگر بهتر توجیه نمی­شود.

    

   انواع لکنت زبان

8. کلونیک: عبارت است از تکرار تشنج­آمیز یک واج یا هجا قبل از اینکه کلمه یا جمله ادا شود و ادامه یابد. مانند: پ_     پ_ پ_ پدر
9. تونیک: حالتی که در آن عضلات گویایی به مدت چند ثانیه تا یک دقیقه از حرکت باز می­ماند و این باعث بندآمدن کلام می­شود ولی با رفع انقباض، کلام با سرعت و شتاب به حالت انفجاری ادا می­شود.
10. مکررگویی صرف: عبارت است از تکرار صرف کلمات و جمله­ها.
11. کلونو_ تونیک: ترکیبی از لکنت کلونیک و تونیک که در اثر برخورد نادرست و خشن و توقع بیش از حد از فرد مبتلا به لکنت ایجاد می­شود

درمان اختلال لکنت زبان

از جمله درمان­های لکنت­زبان شامل تمرینات تنفسی، فنون آرام­سازی، گفتاردرمانی، توجه برگردانی(منحرف­کردن حواس فرد) و تلقین است.

سه روش ویژه در درمان لکنت زبان عبارت است از:

1. پسخوراند شنیداری درنگیده ( تغییر یافته)

شخص با یک ثانیه تاخیر گفتار خود را از یک گوشی می­شنود.

2. تعقیب سایه به سایه

این روش شکلی از پسخوران شنیداری درنگیده است که درمانگر از روی کتاب می­خواند و فرد کلمات وی را مدت کوتاهی بعد از اینکه بر زبان او جاری شد، تکرار می­کند.

3. گفتار تنظیم شده با هجا

در این روش از فرد (مبتلا به لکنت زبان) می­خواهند همزمان با وسیله­ای که یک صوت را در گوشی به صدا درمی­آورد، صحبت کند.

همچنین روش ­های دیگری در درمان لکنت زبان( اختلال فصاحت گفتار) وجود دارد شامل:

• درمانگری مبتنی بر تنش­زدایی: که این نوع درمان­ها برتنش­زدایی به کمک روش­هایی مثل حساسیت­زدایی نظام­دار متمرکز است.
• درمانگری مبتنی بر آهنگ گفتار و مهار بازده: طبق این روش از فرد مبتلا خواسته می­شود تا از روش­هایی برای بهبود بخشیدن به گفتار خود استفاده کند، از جمله سخن گفتن به صورت کشیده و با حالت آواز، زدن با انگشت روی میز هنگام تلفظ هر جا، توقف­های طولانی پس از هر جمله، تکرار جمله­ها همراه با یک شخص دیگر.

توصیه­ هایی به والدین دارای کودک مبتلا به لکنت زبان

والدین می­تواند نقش فعالانه­ای در بهبودی کودک مبتلا به لکنت زبان ایفا کنند. کودکی که لکنت دارد تنها گفتارش قدری طولانی­تر می­شود، وگرنه تمامی­خواسته­ها و نیازهایش مشابه سایر کودکان است. او باید در وهله اول خود را عادی بداند، ارزش­های اجتماعی، مسئولیت­های گوناگون و رفتارهایی که از سایر کودکان انتظار دارید، باید از او هم نیز انتظار داشته باشید، اختصاص­دادن زمان کافی برای شنیدن صحبت­های کودکی که مبتلا به لکنت است، سبب می­شود تا احساس اعتمادبه نفس کند و نظرات و گفته­هایش را با ارزش بداند.

فراهم آوردن فرصت­هایی برای شنیدن حرف­های کودک تا حد زیادی می­تواند لکنت او را کاهش دهد. کودک را با سوالات مکرر و گوناگون خود تحت فشار قرار ندهید. از کودک نخواهید تا بالاجبار جلوی جمع سخنرانی کند و یا شعر بخواند، بلکه او را تشویق کنید تا از صحبت­کردن در جمع نهراسد و به تدریج احساس آرامش و راحتی کند.

دانش ­آموخته رشته روانشناسی؛ پژوهشگر، نویسنده