معیارهاي تشخیصی براي اختلال شخصیت پارانوئید بر اساس 5-DSM: A .بی اعتمادي و سوءظن فراگیر نسبت به دیگران به طوري که انگیزه هاي دیگران را شرارت آمیز برداشت کند. این حالت از اوایل بزرگسالی شروع می شود و در موقعیت هاي مختلف وجود دارد که نشانه اش چهار (یا تعداد بیشتري) از موارد زیر است :

1 -بدگمانی، بدون دلیل کافی که دیگران دارند او را استثمار می کنند، به او زیان می رسانند یا وي را فریب می دهند.

2 -مشغولیت دائم ذهنی اش، شکی اثبات نشده در مورد وفاداري یا قابل اعتماد بودن دوستان و اطرافیانش است.

3 -به دلیل ترسی ناموجه از اینکه اطلاعاتی را که به دیگران می دهد، مغرضانه ضد خودش به کار ببرند، از اطمینان کردن به دیگران اکراه داشته باشد.

4 -از اظهارنظرهاي بی غرضانه و محبت آمیز دیگران یا رخدادهاي بی خطر، معنی هاي تحقیرآمیز یا تهدیدکننده برداشت می کند.

5 -همیشه دلخور و ناخشنود باشد و همواره به دیگران کینه می ورزد( یعنی اگر حتی یک بار کسی توهین کرده، آسیبی رسانده یا بی احترامی کرده باشد، هرگز او را نبخشد.)

6 -با کوچک ترین نکته و چیزي احساس کند به شخصیت یا اعتبارش لطمه وارد شده است (حال آنکه دیگران چنان معنایی را در آن چیزها و نکات نیابند) و شتابان واکنشی خشمگینانه نشان دهد یا به ستیز می پردازد.

7 -مکرراً و بدون هیچ دلیل به وفاداري همسر یا شریک جنسی اش شک کند.

B .حالت مذکور منحصراً در سیر اسکیزوفرنی، اختلال خلقی با ویژگی هاي سایکوتیک یایک اختلال سایکوتیک (روان پریشانه) دیگر پیدا نشده باشد و ناشی از اثرات جسمی مستقیم یک بیماري طبی عمومی نباشد. (چون تهمت زدن هاي افراد دچار اختلال شخصیت پارانوئید میتواند آشکارا هذیانی و روان پریشانه باشد.) اگر این معیارها پیش از اسکیزوفرنی وجود داشته باشد، قید «پیش مرضی» را باید افزود.

علائم اختلال شخصیت پارانوئید:

• مشخصه بیماران مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید (بدگمان)، شکاکیت و بی اعتمادي به همه افراد است. این بدگمانی در حقیقت بیاساس بوده و هیچ دلیل منطقی ندارد.

• دید این افراد نسبت به همه اطرافیان، حتی نزدیکانش این است که میخواهند به او آسیب برسانند.

• نظر آنها در مورد دنیا بسیار محدود است.

• آنها نمی توانند مسئولیت اشتباهات خود را برعهده بگیرند.

• این افراد دائما اضطراب دارند و تمایلی ندارد با دیگران ارتباط برقرار کند.

• معتقدند که دیگران آنها را بازي می دهند، به آنها آسیب می زنند و دروغ می گویند.

• آنها در مورد وفاداري و اعتماد دیگران شک دارند.

• آنها به دلیل ترس از خیانت، به دیگران اعتماد ندارند.

• آنها اظهارات نرم دیگران را به عنوان تهدید یا اظهارات آسیب زا فرض می کنند.

• آنها براي مدت طولانی کینه ها را در ذهن خود نگه می دارند.

• آنها بدون هیچ دلیلی به شریک زندگی خود یا پارتنر خود مشکوك می شوند و حسادت می کنند

• افراد پارانوئید اغلب متخاصم، تحریک پذیر، پرخاشگر و خشمگین هستند.

سبب شناسی: در سبب شناسی این اختلال دو علت کلی مطرح است: علل فیزیولوژیکی و علل روانی در علل فیزیولوژیکی سه علت اساسی ژنتیک، هورمونها و پیکهاي عصبی مطرح میشوند. مهمترین پیکهاي عصبی، دوپامین و سروتونین هستند که باعث کاهش نشخوارهاي ذهنی میشوند و شاید این فرضیه مطرح باشد که چون افراد پارانوئید نشخوارهاي ذهنی زیادي دارند، پس شاید این دو پیک عصبی در اعصاب آنها کمتر از حالت طبیعی باشد. عواملی مثل نقص کبد، کمبود ویتامین B12 ، از دست دادن شنوایی، غده هاي مغزي، سیفلیس و گستره اي از داروها ممکن است تفکر پارانوئیایی را با سایر علایم ایجاد کند. امروزه در حدود 65 ناراحتی متفاوت، ویژگیهاي پارانوئیایی را به وجود میآورد. ولیکن در زمینه عوامل روانی، فروید اولین نظریات راهگشا را ارائه داده است.