B (نقصان کارکرد انطباقی که منجر به عدم دستیابی کودك به استانداردهاي رشدي و اجتماعی_فرهنگی در زمینه ي استقلال فردي و مسئولیت اجتماعی وي می شود.بدون حمایت مستمر،این نقایص انطباقی سبب محدودیت عملکرد فرد در یک یا چند فعالیت روزمره ي زندگی مانند برقراري ارتباط، مشارکت اجتماعی و زندگی مستقل در مکان هاي مختلف مانند ،خانه ،مدرسه، کار و اجتماع می شوند.

C (شروع این نقایص و انطباقی در دوره رشد است. طبقه بندي هاي کودکان استثنایی که بر حسب نمونه هایی از تفاوت هاي فردي میباشد: - تفاوت هاي هوشی : کودکانی که هوش سرشاري دارند و کودکانی که در یادگیري ضعف نشان می دهند.(تیزهوشی و معلولیت ذهنی) - تفاوت هاي ارتباطی: کودکانی که با اختلالات گفتاري و زبانی و معلولیت هایی مثل اختلال طیف اوتیسم مبتلا هستند. یعنی به ناتوانایی هایی که در آنها ، ارتباط کردن با دیگران با تاخیر روبرو می- شوند یا نقض دارند.

- ناتوانایی هاي یادگیري:

کودکانی که با آموختن دروس مدرسه یا توجه کردن به معلم مشکل دارند.

- تفاوت هاي حسی: کودکانی که نارسایی هاي بینایی و یا شنوایی دارند.

- تفاوت هاي رفتاري: کودکانی که نابهنجاري هاي هیجانی دارند یا از لحاظ اجتماعی ناسازگارند.

- معلولیت هاي چندگانه و شدید:

کودکانی که به طور همزمان از نارسایی هاي مختلف رنج میبرند، مثل فلج مغزي همراه با معلولیت ذهنی، رشدي و یا ناشنوایی به نابینایی.

- تفاوتهاي جسمی:کودکانی که نارسایی هاي غیر حسی دارند، نارسایی که مانه حرکت مانند راه رفتن و سلامت و جنب و جوش فیزیکی میشود.

میزان شیوع عقب ماندگی ذهنی در دي اس ام (4 (یک درصد تخمین زده شده است ولی مطالعات گوناگون با در نظر گرفتن تعاریف به کار رفته ، روش هاي شناسایی و جمعیت ورد بررسی، میزان هاي شیوع متفاوتی را گزارش کرده اند، در میان عموم مردم نیز بین سنین 15-19 سالگی شیوع عقب ماندگی شدید و متوسط حدود سه دهم و چهار دهم در هزار است.

اثر کم توانی ذهنی بر خانواده:

شنیدن تشخیص عقب ماندگی ذهنی در نوزاد براي والدین موجی از استرس و سردرگمی را به بار میآورد. واکنش ها نسبت به این تشخیص متفاوت بوده و برخی کودك را نمی پذیرند. کم کم با قبول این موضوع این طرد کردن مدت زیادي دوام نخواهد داشت. والدین با تغییر رفتارهاي خود امید ها و انتظاراتشان را تغییر داده البته افسردگی والدین به مدت طولانی با احساس گناه و شرم و خشم همراه می شود. سرانجام اکثر والدین این مسئله را پذیرفته اما به هر حال آنها نیازمند آموزش ها و حمایت هاي طولانی مدت هستند در این مسیر کمک هاي یک پرستار کودك آگاه با رفتارهاي مناسب با کودکان کم توان ذهنی خالی از لطف نیست. چه بسا خانواده ها راحت تر با این موضوع بتوانند کنار بیایند.

درمان:

براي آموزش افراد مبتلا بیشتر از اصول شرطی سازي کلاسیک و عامل استفاده میگردد، که نظریه هاي کاربردي در این زمینه را تحلیل رفتار کاربردي نامیده اند، که این اصول در نظریه هاي یادگیري در سنجش و درمان اختلالات روانی نیز بسیار کارآمد است، استفاده از تقویت رفتار عامل، شکل دهی به رفتار، یادگیري بدون اشتباه، یادگیري تقلیدي، زنجیره سازي، آموزش خودرهنمودي از درمان هاي روان شناسی در حیطه درمان ناتوانیهاي ذهنی به حساب میآیند و در زیر شاخه پزشکی استفاده از دارودرمانی موثر است که میتوان میزان و شدت علائم را تحت تاثیر قرار دهد و لازم بالذکر است ترکیب روش دارودرمانی و آموزش هاي روان شناسانه بسیار اثربخشی خواهد داشت و در این حیطه کاردرمانی، گفتار درمانی، متخصصان مغز و اعصاب، روان پزشکان، متخصصین اطفال، مربیان کودکان استثنایی و روان شناسان مشغول به فعالیت هستند.

گذري بر دو فعالیت موثر در حوزه درمان و کنترل ناتوانی ذهنی:

شن درمانی: شن بازي درمانی نوعی طبیعت درمانگري است و یک روش درمانی خلاق به حساب می آید و زبانی نمادین براي ارتباط است، شن بازي در یک محدوده مشخص انجام می گردد و کودك در آن احساس امنیت و راحتی میکند و می توان گفت بازي با شن می تواند با آب بدون آب و با کمک اشیا و یا بدون اشیا صورت گیرد و نحوه چگونگی استفاده از شن ها می تواند بازتاب معانی چندگانه ایی را از خودآگاه و نا خودآگاه امکان پذیر سازد که به دنبال آن مسائل براي کودکان روشن و واضح حل شوند، هم چنین شن بازي درمانی، درمانی است که پلی به براي درمان هاي کلامی و غیر کلامی حساب می آید.

واقعیت درمانی: با توجه به این که والدین در حفظ تعادل و سلامت روانی خانواده نقش دارند، از طرفی حضور یک کودك با ناتوانی ذهنی و رشدي موجب تنش و فشار روانی بر اعضاي خانواده می گردد به ویژه مادر که تداوم آن می تواندمنجر به استیگماي مادر از طریق درونی کردن تصورات قالبی و تعصبات منعکس کننده از سوي فرد براي جامعه باشد و براي کاهش استیگما پذیرش واقعیت و واقعیت درمانی میتواند بسیار کمک کننده باشد.

منبع: محمدي، ع، هدایتی دانا، س، عشقی فر،ر(1396 .(آسیب شناسی روانی برحسب دي اس ام-5،کتابخانه فرهنگ،چاپ دوم. پروچسکا،ج،نورکراس،ج،، مترجم: سید محمدي،ي(1393 .(نظریه هاي روان درمانی نظام هاي درمانی،تحلیل فرانظري ،نشر روان،ویراست ششم،2007،چاپ 7 . هالجین، ر،کراس ویتبورن، س، مترجم: سید محمدي،ي(1396 .(آسیب شناسی روانی ،جلد دو،دیدگاه هاي بالینی درباره اختلالات روانی،براساس دي اس ام -5،نشر روان،ویراست 7،چاپ 19